ลูกไม่อยากไปเรียน — ให้สู้ต่อ หรือให้เลิก? คำถาม 3 ข้อก่อนตัดสินใจ

ไม่อยากไปเรียน เป็นเรื่องปกติ

เกือบทุกครอบครัวเคยเจอเช้าวันเสาร์ที่ลูกบอกว่า "ไม่อยากไป" ผลสำรวจผู้ปกครองของ Aspen Institute ในสหรัฐฯ พบว่าเด็กเล่นกีฬาแต่ละชนิดเฉลี่ยไม่ถึง 3 ปี และเหตุผลที่พบบ่อยที่สุดคือ ความสนุกลดลงหรือหมดความสนใจ ราว 36% ของคำตอบ ^[6] ส่วนการเรียนดนตรี เด็กในอังกฤษและเยอรมนีราวครึ่งหนึ่งเลิกก่อนอายุ 17 ปี ^[5]

ตัวเลขเหล่านี้บอกว่าช่วงเบื่อเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนทุกอย่าง คำถามที่ควรถามจึงไม่ใช่ "ลูกขี้เกียจหรือเปล่า" แต่เป็น "ตอนนี้ลูกกำลังเจออะไร"

ความอดทนสำคัญน้อยกว่าที่คิด

หนังสือและบทความเรื่อง "grit" หรือความมุ่งมั่นอดทน ทำให้พ่อแม่หลายคนกลัวว่าถ้าให้ลูกเลิก ลูกจะกลายเป็นคนไม่สู้ แต่งานต้นฉบับของ Duckworth และคณะ (2007) เองพบว่า grit อธิบายความแตกต่างของความสำเร็จได้ เฉลี่ยเพียงราว 4% ^[3]

ผู้วิจัยสรุปว่า grit อาจเป็นแนวคิดเดิมในชื่อใหม่ และส่วนที่มีประโยชน์จริงคือความพยายามต่อเนื่อง ไม่ใช่การยึดติดกับสิ่งเดิมไปตลอด ^[2] Duckworth เองยังพูดว่า "การเลิกเป็นเรื่องจำเป็น โดยเฉพาะตอนยังเด็ก" และใช้กติกาในบ้านว่า เลิกได้ แต่ห้ามเลิกในวันที่ยาก ^[4] (เป็นคำแนะนำจากประสบการณ์ ไม่ใช่ผลวิจัย)

แรงจูงใจของเด็กมาจากไหน

ทฤษฎีการกำหนดตนเอง (Self-Determination Theory) ของ Ryan และ Deci อธิบายว่าคนเรามีความต้องการพื้นฐาน 3 อย่าง คือ ความสามารถ (รู้สึกว่าทำได้) ความเป็นตัวของตัวเอง (ได้เลือกเอง) และความเชื่อมโยงกับผู้อื่น งานนี้ยังชี้ว่ารางวัล การขู่ เส้นตาย การประเมินแบบกดดัน และเป้าหมายที่ถูกยัดเยียด ลดแรงจูงใจจากภายใน ขณะที่พ่อแม่ที่ให้ลูกมีส่วนตัดสินใจมีลูกที่มีแรงจูงใจจากภายในมากกว่า รวมถึงในกีฬาและดนตรี ^[1]

ในทางปฏิบัติ "ไม่อยากไป" มักแปลว่าความต้องการข้อใดข้อหนึ่งขาดไป: ลูกรู้สึกว่าไม่เก่งขึ้น ไม่มีเพื่อนในคลาส หรือรู้สึกว่าเป็นเรื่องที่พ่อแม่เลือกให้ ไม่ใช่เรื่องของตัวเอง

สิ่งที่มักทำให้แย่ลง

• ให้รางวัลแลกกับการไปเรียน เช่น "ไปเรียนแล้วจะซื้อของเล่นให้" — งานของ Ryan และ Deci ชี้ว่ารางวัลที่ใช้ควบคุมลดแรงจูงใจจากภายใน ^[1]
• ขู่หรือเปรียบเทียบ เช่น "ดูเพื่อนสิ เขายังไปได้" ทำให้ลูกรู้สึกว่าตัวเองไม่เก่งและไม่ได้เลือกเอง
• พูดถึงเงินที่จ่ายไป ต่อหน้าลูก ทำให้การเรียนกลายเป็นหนี้ที่ต้องชดใช้ ไม่ใช่สิ่งที่อยากทำ
• ตัดสินใจแทนลูกทั้งหมด ทั้งตอนให้เรียนต่อและตอนให้เลิก

คำถาม 3 ข้อก่อนตัดสินใจ

1. เบื่อชั่วคราว หรือติดอยู่กับที่? — ถามครูว่าลูกอยู่ในช่วงที่ยากขึ้นหรือเปล่า ถ้าใช่ ลองตั้งเป้าเล็ก ๆ ให้ผ่านจุดนั้นก่อนตัดสินใจ เช่น ให้จบเทอมนี้ หรือผ่านระดับนี้
2. กลัวหรือกังวลอะไรอยู่ไหม? — ปวดท้องทุกครั้งก่อนไป ร้องไห้ หรือเลี่ยงหลายอย่างในชีวิต ไม่ใช่แค่คลาสนี้ เป็นสัญญาณที่ต่างจากความเบื่อ
3. คลาสนี้ยังเหมาะกับลูกไหม? — ลูกมีเพื่อนไหม ได้เลือกเองไหม และเห็นตัวเองเก่งขึ้นไหม ถ้าไม่เลยทั้งสามข้อ การเปลี่ยนคลาสหรือกิจกรรมอาจดีกว่าการฝืน

เมื่อไหร่ไม่ควรปล่อยให้เลี่ยง

Child Mind Institute ระบุว่าการหลบเลี่ยง การที่ความกังวลกระทบชีวิตประจำวัน และการกลับมาเป็นปกติได้ยาก เป็นสัญญาณว่าความกังวลเริ่มเป็นปัญหา ^[7] งานวิจัยด้านนี้ยังพบว่าการที่พ่อแม่ช่วยให้ลูกหลบสิ่งที่กลัวทุกครั้ง ช่วยให้สบายใจในระยะสั้น แต่ทำให้ความกังวลคงอยู่ในระยะยาว

คุยกับลูกและครูอย่างไร

• ถามแบบเปิด — "ตอนนี้ตรงไหนที่ไม่สนุก" แทน "ทำไมถึงไม่อยากไป"
• ฟังให้จบก่อนตัดสินใจ อย่าตัดสินในเช้าวันที่ลูกงอแง ตามกติกา "ไม่เลิกในวันที่ยาก"
• คุยกับครู ว่าลูกทำอะไรได้แล้ว และติดตรงไหน ครูมักเห็นสิ่งที่พ่อแม่ไม่เห็น
• ให้ลูกมีส่วนเลือก ว่าจะลองต่ออีกนานแค่ไหน หรือจะเปลี่ยนเป็นอะไร
• ถ้าตัดสินใจเลิก ให้จบอย่างมีความหมาย เช่น จบเทอม หรือมีผลงานชิ้นสุดท้าย ไม่ใช่หายไปเฉย ๆ

ศูนย์ที่ใช้ KlassUp ให้ผู้ปกครองเห็นพัฒนาการของลูกหลังเรียนทุกครั้งในแอปผ่าน LINE ว่าทำอะไรได้แล้วและต้องฝึกอะไรต่อ พร้อมรูปผลงานและเส้นทางการเรียนรู้ ช่วยให้คุยกับลูกและครูได้จากข้อมูลจริง ไม่ใช่จากความรู้สึกในเช้าวันที่ลูกงอแง และแจ้งลาได้เองในวันที่ลูกไม่สบาย